HG en werk: wat zijn je rechten tijdens je zwangerschap?
Veel vrouwen met hyperemesis gravidarum (HG) ervaren niet alleen lichamelijke klachten, maar krijgen ook te maken met onbegrip op de werkvloer. Soms worden contracten niet verlengd, is er druk om te blijven werken of wordt zelfs met ontslag gedreigd.
Dat is niet alleen frustrerend – het is ook onnodig én onterecht. Hoe een werkgever omgaat met jouw situatie heeft veel invloed op hoe jij je zwangerschap beleeft. Goed om te weten: je hebt rechten die je beschermen. En als je weet waar je aan toe bent, sta je sterker in gesprekken met je werkgever.
In dit artikel lees je een kort overzicht van je rechten, plichten en praktische tips. Arbeidsrecht is een complex onderwerp, dus dit overzicht is niet volledig (zie ook de disclaimer onderaan), maar geeft je alvast een goede basis.
Ziekmelden bij HG: hoe werkt dat?
Ben je door HG niet in staat om te werken? Dan meld je je ziek bij je werkgever. Het is belangrijk om erbij te zeggen dat het gaat om een zwangerschapgerelateerde aandoening – dit maakt namelijk verschil in de financiële afhandeling.
Wat gebeurt er dan?
- Jij meldt je ziek bij je werkgever en geeft aan dat het om een zwangerschapsgerelateerde reden gaat (zoals HG).
- Je werkgever moet een Ziektewetuitkering aanvragen bij het UWV. Daarbij moet hij expliciet vermelden dat het gaat om zwangerschap.
- De uitkering wordt meestal uitgekeerd aan de werkgever, die vervolgens jouw loon gewoon aan jou blijft doorbetalen – net zoals tijdens reguliere arbeid.
Goed om te weten: jouw werkgever hoeft jouw loon dus niet zelf te betalen bij HG-gerelateerd ziekteverzuim. Dit wordt vergoed door het UWV – jouw ziekmelding kost het bedrijf dus geen extra geld.
Vraag: Ik wil liever nog niet aan mijn werkgever vertellen dat ik zwanger ben. Moet ik dat toch doen? Antwoord: Ja, dat is verstandig. Door je zwangerschap te melden, zul je tijdens je HG-periode waarschijnlijk minder druk ervaren om weer aan het werk te gaan. Bovendien kan je werkgever je dan sneller doorverwijzen naar de bedrijfsarts. Omdat het om een zwangerschapsgerelateerde aandoening gaat, worden de loonkosten in principe door het UWV overgenomen. Wel stelt het UWV als voorwaarde dat je juiste en volledige informatie verstrekt. UWV: info voor werknemers.
De bedrijfsarts bij HG – wat kun je verwachten en hoe bereid je je voor?
Wanneer je je vanwege hyperemesis gravidarum (HG) ziekmeldt bij je werkgever, is deze wettelijk verplicht om je aan te melden bij een arbodienst. Vanuit daar wordt vaak binnen zes weken een afspraak gepland met een bedrijfsarts.
🔹 Hoe verloopt zo’n afspraak? In eerste instantie ontvang je meestal een uitnodiging voor een fysieke afspraak. Als je door de ernst van je klachten (misselijkheid, overgeven, vermoeidheid) niet in staat bent om te reizen of deel te nemen, kun je via je werkgever of de arbodienst vragen om een telefonische afspraak. Dit verzoek wordt meestal gehonoreerd wanneer je toelicht dat reizen medisch onverantwoord is.
🔹 Wat doet de bedrijfsarts? De bedrijfsarts beoordeelt je medische belastbaarheid en geeft advies aan de werkgever over:
- Of en in hoeverre je kunt werken
- Of er tijdelijk aangepast of ander werk mogelijk is
- De verwachte duur van je verzuim
- Begeleiding richting herstel of re-integratie
Let op: Niet elke bedrijfsarts is bekend met de ernst van HG. Daarom is het verstandig om je goed voor te bereiden. Neem bijvoorbeeld documentatie of een informatief artikel mee over HG (bijvoorbeeld van Stichting ZEHG of info voor zorgprofessionals). Zo help je de bedrijfsarts om jouw situatie beter te begrijpen.
🔹 Wees open, eerlijk en duidelijk De informatie die je met de bedrijfsarts deelt, is in principe vertrouwelijk. Wees zo open mogelijk over hoe je je écht voelt. Probeer vooraf voor jezelf op een rij te zetten:
- Wat kun je op dit moment wel en niet?
- Welke klachten beperken je het meest?
- Wat zou je eventueel kunnen doen, als er aanpassingen worden gedaan?
Een goed gesprek met de bedrijfsarts kan bijdragen aan erkenning van je klachten én aan een passende begeleiding tijdens je ziekteperiode.
Vraag: Moet ik gehoor geven aan een oproep van de bedrijfsarts? Antwoord: Ja, je bent verplicht om aan deze oproep te voldoen. Doe je dat niet, dan kan dit leiden tot loonmaatregelen.
Vraag: Het oordeel van de bedrijfsarts, is dat bindend? - Vraag: Is het oordeel van de bedrijfsarts bindend? Antwoord: Ja, het oordeel van de bedrijfsarts is bindend – zowel voor de werknemer als de werkgever. Wanneer de bedrijfsarts aangeeft dat je (gedeeltelijk) arbeidsgeschikt bent of juist niet kunt werken, moet ook je werkgever zich aan dat oordeel houden.Ben je het niet eens met het advies van de bedrijfsarts? Dan kun je bij het UWV een zogeheten deskundigenoordeel aanvragen. Totdat dit oordeel is gegeven, blijft het advies van de bedrijfsarts leidend. Let op: ook je werkgever kan een deskundigenoordeel aanvragen bij het UWV.
Vraag: Oordeelt elke bedrijfsarts hetzelfde? Antwoord: Nee, zeker niet. Sommige bedrijfsartsen gaan ervan uit dat hyperemesis gravidarum (HG) gedurende de hele zwangerschap aanhoudt en beschouwen je daarom voorlopig als volledig arbeidsongeschikt. Anderen vinden juist dat je (gedeeltelijk) kunt werken. Omdat er geen algemeen geaccepteerde standaard bestaat voor het beoordelen van HG, kunnen de adviezen van bedrijfsartsen sterk uiteenlopen. Daarom is het belangrijk dat jij zelf goede informatie verstrekt over je klachten en situatie.
Vraag: De huisarts (of verloskundige, psycholoog, gynaecoloog) zegt dat ik te ziek ben om te werken, maar de bedrijfsarts vindt van niet. Wat nu? Antwoord: Als het om ziekte en werk gaat, is het oordeel van de bedrijfsarts leidend. Hij of zij bepaalt of je (gedeeltelijk) arbeidsongeschikt bent. Wat kan helpen bij een zorgvuldige beoordeling, is om relevante informatie van je behandelaar mee te nemen naar het gesprek met de bedrijfsarts – bijvoorbeeld een e-mail of een brief met de diagnose en toelichting. Dit kan het oordeel van de bedrijfsarts beter onderbouwen of bijstellen.
Werk en HG: hoe ga je om met druk vanuit je werkgever?
Wanneer je je ziek hebt gemeld vanwege hyperemesis gravidarum (HG), kun je te maken krijgen met onbegrip of druk vanuit je werkgever – bijvoorbeeld om (weer) te komen werken of op kantoor te verschijnen.
Het is goed om te weten dat een werkgever verplichtingen heeft, maar ook grenzen.
🔹 Waarom reageert een werkgever soms zo? De financiële schade is meestal beperkt, omdat het UWV de loonkosten grotendeels overneemt bij zwangerschapsgerelateerde ziekte. Toch ervaren werkgevers praktische gevolgen, zoals:
- Onzekerheid over hoe lang je afwezig blijft
- Moeite met het regelen van vervanging
- Extra druk op collega’s Daarnaast stelt de Wet verbetering poortwachter eisen aan werkgevers om ziekteverzuim actief terug te dringen. Dit brengt verantwoordelijkheden én kosten met zich mee.
🔹 Wat kun jij doen? Blijf indien mogelijk in gesprek met je werkgever. Niemand is gebaat bij een conflict. Mocht je werkgever (direct of indirect) druk uitoefenen om te werken terwijl je daar fysiek of mentaal niet toe in staat bent, dan kun je het volgende doen:
- Verwijs naar het oordeel van de bedrijfsarts. Dit is bindend voor beide partijen.
- Geef aan dat je wílt meewerken aan herstel, maar dat je eerst goed moet herstellen om duurzaam terug te keren.
Een werkgever mag je niet zomaar verplichten tot werk als de bedrijfsarts jou (gedeeltelijk) arbeidsongeschikt heeft verklaard.
Wat als je maandenlang ziek bent?
Bij langdurig ziekteverzuim door HG blijft de ZW-uitkering van het UWV via de werkgever doorlopen. De werkgever blijft jou dus uitbetalen.
Gedurende deze periode:
- Heb je regelmatig contact met de bedrijfsarts en je werkgever
- Wordt een Plan van Aanpak opgesteld waarin staat wat jij en je werkgever doen om herstel en werkhervatting te bevorderen
- Geldt steeds het laatste advies van de bedrijfsarts – dit kan tijdens de zwangerschap veranderen, afhankelijk van je situatie
Let op: als je het niet eens bent met de beoordeling van de bedrijfsarts, kun je een deskundigenoordeel aanvragen bij het UWV.
Tweede of derde zwangerschap met HG?
Veel vrouwen met HG geven aan dat werkgevers in een eerste zwangerschap vaak begrip tonen. Bij een tweede of derde zwangerschap verandert dit soms. Werkgevers kunnen vragen stellen als: “Wist je niet wat je te wachten stond?” of opmerkingen maken over je keuze om (weer) zwanger te worden.
Belangrijk om te weten:
- Een werkgever mag je niet aanspreken op het feit dat je (opnieuw) zwanger bent
- Je hebt géén toestemming nodig om zwanger te worden – ook niet als je eerder langdurig ziek was
- Elke zwangerschap is anders, en HG verloopt niet bij iedereen identiek
Veel vrouwen met een herhaalde HG-zwangerschap maken vooraf een plan over hoe ze deze periode willen aanpakken – denk aan ondersteuning in het huishouden, opvang voor andere kinderen, medische begeleiding, enz. Dit kan helpen bij het behouden van regie en het bespreekbaar maken van je situatie op het werk.
Tip: Afhankelijk van de verstandhouding kun je samen met je werkgever vooraf een plan maken voor wanneer je zwanger bent of wordt. Stichting ZEHG heeft hiervoor ook een standaard voorbereidingsplan ontwikkeld.
Tijdelijk contract tijdens zwangerschap: wat zijn je rechten bij (geen) verlenging?
Heb je een tijdelijk contract en ben je tijdens je zwangerschap uitgevallen door HG? Dan is het goed om te weten wat jouw rechten zijn rondom verlenging.
🔹 Wat houdt een tijdelijk contract in? Een tijdelijk contract heeft een duidelijke einddatum. De werkgever is niet verplicht om dit contract te verlengen, ongeacht je functioneren of inzet voorafgaand aan je zwangerschap.
🔹 Mag zwangerschap de reden zijn voor geen verlenging? Nee, absoluut niet. Volgens de Wet gelijke behandeling mag zwangerschap geen rol spelen bij het besluit om wel of niet te verlengen. Dit geldt ook voor zwangerschapsgerelateerde klachten zoals HG. Je werkgever mag dat dus niet meewegen in zijn beslissing – ook niet indirect.
❗ In de praktijk zullen werkgevers zelden openlijk aangeven dat je zwangerschap de reden is voor het beëindigen van je contract. Ze verwijzen vaak naar “bedrijfseconomische redenen” of het “einde van de werkzaamheden”.
🔹 Heb je mogelijkheden om bezwaar te maken? Ja, maar het is lastig te bewijzen dat zwangerschap de reden was voor het niet verlengen van je contract. Toch kun je, als je vermoedens hebt van zwangerschapsdiscriminatie, contact opnemen met:
- Het College voor de Rechten van de Mens
- Het Juridisch Loket
- Je vakbond Zij kunnen samen met jou bekijken of er een klacht of melding ingediend kan worden.
Belangrijk: laat je goed informeren en documenteer relevante communicatie met je werkgever, vooral als je signalen krijgt dat je zwangerschap een rol speelt bij beslissingen over je contract.
Tip: Leg je werkgever uit dat hyperemesis gravidarum (HG) een tijdelijke aandoening is, maar dat het herstel per persoon verschillend verloopt. Geef aan dat je je inzet om, zodra dat medisch verantwoord is, weer (gedeeltelijk) aan het werk te gaan. Een open en eerlijke houding kan bijdragen aan wederzijds begrip en vergroot mogelijk de kans op contractverlenging.
Ziekte en ontslag bij een vast contract – wat mag wel en wat niet?
Wanneer je een contract voor onbepaalde tijd hebt en tijdens je zwangerschap ziek wordt door bijvoorbeeld hyperemesis gravidarum (HG), biedt de wet je sterke bescherming tegen ontslag.
🔹 Je mag niet ontslagen worden wegens ziekte tijdens zwangerschap Zolang je ziek bent en er sprake is van een zwangerschapsgerelateerde aandoening zoals HG, mag je werkgever je niet ontslaan. Dit is wettelijk geregeld, onder meer via de Wet Verbod op Opzegging tijdens Zwangerschap en de Wet verbetering poortwachter.
🔹 Werkgevers zijn verplicht je te ondersteunen Volgens de wet moet je werkgever samen met jou werken aan een re-integratietraject. De nadruk ligt op begeleiding, niet op beëindiging. Hierbij word je vaak begeleid door de bedrijfsartsen wordt er een Plan van Aanpak opgesteld.
🔹 Toch komt het voor: druk of ontslagpogingen In de praktijk gebeurt het soms toch dat werkgevers bij langdurige ziekte, zoals bij ernstige HG, druk uitoefenen of proberen om tot een beëindiging te komen. Denk aan opmerkingen, subtiele pressie of zelfs het aandringen op beëindiging met wederzijds goedvinden.
Belangrijk om te weten:
- Je bent niet verplicht akkoord te gaan met beëindiging van je contract.
- Je hebt recht op juridische bescherming, zeker tijdens zwangerschap en ziekte.
- Krijg je toch te maken met druk of ontslag? Neem contact op met je vakbond, het Juridisch Loket of een arbeidsjurist.
Tip: Het initiatief voor beëindiging van de arbeidsrelatie ligt bij de werkgever. Als werknemer ben je niet verplicht hiermee akkoord te gaan. Laat je dus niet onder druk zetten!
A. Regulier ontslag bij ziek of zwanger
Regulier ontslag is in principe niet mogelijk tijdens de eerste twee jaar van de ziekte. Hier zijn wel uitzonderingen op, met name wanneer je als werknemer niet voldoet aan de re-integratieverplichtingen / oordeel bedrijfsarts. Het is dus van belang je goed in te lezen in de verplichtingen en hier geen fouten in te maken. Ook zwangerschap geeft ontslagbescherming, zowel tijdens de zwangerschap als tijdens bevallingsverlof. Rechten, zowel bij ziekte als zwangerschap zijn stevig verankerd in de wet. Zodra er ontslag dreigt, neem dan direct contact op met de rechtsbijstandsverzekering, vakbond of een gespecialiseerde jurist.
B. Vaststellingsovereenkomst of beëindigingsovereenkomst.
Een methode die regelmatig gekozen wordt is een vaststellingsovereenkomst. Dit is een overeenkomst waarbij werkgever en werknemer samen bepalen dat het beter is de arbeidsrelatie te beëindigen: wederzijds goedvinden. Deze overeenkomst kan verschillende bepalingen bevatten die voordelig, of nadelig voor de werknemer kunnen zijn, zoals ontslagvergoeding of opname vakantiedagen. Je kan niet gedwongen worden akkoord te gaan en de inhoud is voor een deel afhankelijk van onderhandeling.
Indien de overeenkomst volgens de vastgestelde regels is opgesteld, kan je na ondertekening een uitkering aanvragen bij het UWV, ook bij zwangerschap.
Waarschuwing: Indien je ziek bent bij het tekenen van de overeenkomst kan je WW of ziekte-uitkering in gevaar komen!
Vraag: Kan ik wanneer ik ziek ben, een vaststellingsovereenkomst tekenen? - Nee, nooit doen. Je krijgt namelijk waarschijnlijk geen uitkering wanneer je ziek bent en getekend hebt. Vertrouw hier niet op advies werkgever, maar neem altijd contact op met een vakspecialist.
Vraag: Kan ik tijdens mijn zwangerschap met HG ontslagen worden? - Dat is niet zo maar mogelijk. Ziekte en zwangerschap geeft je een specifieke bescherming en zwangerschap is nooit een geldige reden voor ontslag. Ook niet wanneerhet een tweede of derde zwangerschap met HG betreft.
Vraag: Wat moet ik doen bij dreigend ontslag? - Niets tekenen, geen akkoord geven op een verzoek, je houden aan de verplichtingen m.b.t. re-integratie/bedrijfsarts en juridische hulp zoeken bij vakbond, rechtsbijstand of jurist.
Vraag: Oeps, ik heb een vaststellingsovereenkomst tijdens ziekte getekend. Is er een weg terug? - Ja, er is een bedenktijd van 2 weken. Meldt binnen twee weken na zetten van de handtekening schriftelijk aan de werkgever dat je niet meer akkoord bent, gebruik makend van de bedenktijd.
Ontslagrecht is complex. Er kan bijvoorbeeld ook een situatie van faillissement, collectief ontslag, wanpresteren medewerker of andere bijzondere omstandigheden zijn (zoals ontslag op staande voet). Hiervoor gelden specifieke regelingen.
Geld: Loondienst en HG
Tijdens je dienstverband krijgt de werkgever geld van het UWV en betaalt de werkgever jou.
Vraag: Hoeveel geld krijg ik? - Wanneer je ziekte 100% door zwangerschap veroorzaakt wordt, ontvang je 100% van je loon. Wanneer er ook andere oorzaken zijn, kan dit terug lopen naar 70% in het eerste jaar, afhankelijk van de afspraken in je arbeidscontract. Salarisdoorbetaling bij ziekmelding
Na je dienstverband is relevant of je nog ziek bent of niet. Het UWV zal in beide situaties de loondoorbetaling voor haar rekening nemen, maar het proces is anders bij ziekte en bij gezondheid. Hiervoor moet je wel zo snel mogelijk contact met het UWV opnemen.
Geld: Zelfstandig en HG
Wanneer je zelfstandig bent en HG hebt, is het afhankelijk van je je situatie of je betaald krijgt.
Zwangerschap en met name ziekte tijdens zwangerschap kan bij zelfstandigen tot financiële problemen leiden; in principe ben je als zelfstandige namelijk zelf verantwoordelijk voor eigen inkomen.
- Ben je zelfstandige zonder personeel? Dan is er de ZEZ regeling. Deze regeling kent veel beperkingen, onder meer voor mensen die vanuit een BV werken.
- Heb je een arbeidsongeschiktheidsverzekering? Dan kan je een beroep doen op je eigen AOV. De meeste AOV’s keren na een inloopperiode de reguliere zwangerschapsgelden uit. Voor HG is een ziekmelding nodig. Let wel dat de medisch adviseurs hier alles op alles zetten om je geen uitkering te geven en dat je nog veel beter dan bij een bezoek bedrijfsarts voorbereid moet zijn. Vraag tijdig hulp van een vriend/vriendin voor de voorbereiding, of eventueel zelfs vooraf van een AOV jurist.
- Heb je geen van bovenstaande opties en geen financiële reserves? Neem dan contact op met de gemeente bij (dreigende) financiële problemen. De wet Besluit bijstandverlening zelfstandigen is dan een van de opties. Ook kan je contact opnemen met het Instituut Midden en Kleinbedrijf. Deze BBZ regeling is ook een optie wanneer je partner zelfstandig is en door de zorg thuis in de financiële problemen komt.
Verder lezen
Er is een schat aan informatie online te vinden over rechten en plichten rondom zwangerschap en ziekte. Bij een zwangerschap met HG is de situatie extra ingewikkeld en het verdient aanbeveling tijdig een vakspecialist te raadplegen. De informatie die goedbedoeld op fora gegeven wordt is bijzonder vaak incorrect en kom voort uit “ja maar dat is niet eerlijk”, in plaats van de wettelijke arbeidsrechtelijke basis. Goede bronnen van informatie zijn sites van advocaten en gespecialiseerde arbeidsrecht sites, zoals:
http://www.vaststellingsovereenkomst.info/
http://www.ontslagspecialist.nl/
http://www.arbeidsrechter.nl/
http://www.uwv.nl/particulieren/