Stichting ZEHG

Groot Zuideveld 152

4271 CD Dussen

RSIN: 853225345

KvK: 58889914

Rekeningnummer: NL98RABO0138707030

Heb je vragen of wil je contact met ons? Stuur en berichtje via het contactformulier hiernaast.

LET OP!

Ben je journalist/redacteur en wil je in contact komen met ons? Stuur dan een email naar media@zehg.nl

    Hoe heet je? (verplicht)

    Je e-mail (verplicht)

    Onderwerp (verplicht)

    Je berichtje (verplicht)

    Zorgprofessionals

    Voor zorgprofessionals: samen de zorg voor vrouwen met HG versterken

    Welkom op de informatiepagina van Stichting ZEHG, speciaal voor zorgverleners die werken met vrouwen die kampen met (ernstige) zwangerschapsmisselijkheid of hyperemesis gravidarum (HG).

    Uit talloze ervaringsverhalen blijkt dat veel vrouwen zich gesteund voelen door hun zorgverleners – en dat is goud waard. Tegelijkertijd horen we ook waar het wringt: momenten waarop onbegrip of gebrek aan kennis het herstel bemoeilijken. Dáár ligt een mooie kans.

    De manier waarop zorgprofessionals omgaan met vrouwen met hyperemesis gravidarum heeft enorme impact op hun beleving van deze ingrijpende periode. Daarom vind je op deze pagina gerichte informatie, praktische tips en inzichten, rechtstreeks uit de ervaringen van vrouwen die het zelf hebben meegemaakt.

    Of je nu huisarts, verloskundige, gynaecoloog, verpleegkundige of psycholoog bent – jouw rol is onmisbaar.

    Laat je inspireren, informeer je grondig en draag bij aan een mensgerichte, effectieve aanpak van HG.

    Info video Hyperemesis Gravidarum

    Hyperemesis gravidarum

    Symptomen

    Hyperemesis gravidarum (HG) is een ernstige vorm van misselijkheden en braken in de zwangerschap. HG onderscheidt zich van ‘normale’ zwangerschapsmisselijkheid door enerzijds de ernst van de klachten, anderszijds doordat de aandoening samengaat met langdurig onvoldoende orale intake, gewichtsverlies, dehydratie en elektrolytstoornissen (met name hyponatriëmie en hypokaliëmie) BRON

    HG treedt bij 0.2 – 3.6 % van de zwangeren op, en is de voornaamste oorzaak van een ziekenhuisopname in de eerste helft van de zwangerschap BRON. Deze aandoening kan nadelige effecten hebben op de gezondheid van de zwangere en kan een grote impact hebben op het dagelijks functioneren en kwaliteit van leven BRON. De gevolgen kunnen zo groot zijn dat een gewenste zwangerschap wordt afgebroken BRON. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat HG ook negatieve gevolgen heeft voor de gezondheid van het (ongeboren) kind. Risico’s en gevolgen voor zowel moeder en kind leest u onder ‘Risico’s en gevolgen HG‘.

    Diagnostiek

    Er is op dit moment geen test om de diagnose HG te stellen of de ernst te meten. HG wordt gediagnosticeerd op basis van het klinisch beeld. De internationale consensus over de definitie van HG luidt als volgt:

    Each of the following criteria are required for the definition for HG International Consensus BRON
    • Symptoms starts in early pregnancy, before a gestational age of 16 weeks. More than 70% of stakeholders agreed symptoms had to start before a gestational age of 16 weeks (appendix K)
    • Characterized by severe nausea and/or vomiting
    • Inability to eat and/or drink normally
    • Strongly limits daily activities

    Signs of dehydration were deemed contributory but not mandatory for the definition for HG (Appendix L)

    De definitie die op dit moment voornamelijk voor HG aangehouden wordt is als volgt: HG is een potentieel levensbedreigende zwangerschapsaandoening, gekenmerkt door gewichtsverlies, ondervoeding, uitdroging en verlies van functioneren in het dagelijks leven door extreme misselijkheid en/of braken, en kan op langer termijn gevolgen hebben voor de gezondheid van moeder en baby(‘s).

    Daarnaast schrijft Pregnancy Sickness Support het volgende over diagnostisering:
    When diagnosing NVP and HG it is important to rule out other potential causes of nausea and vomiting particularly where symptoms start after the first trimester or where epigastric pain is present. In such cases investigations may be required to rule out other serious conditions such as peptic ulcer, appendicitis, gastro-intestinal obstruct, urinary tract infection to name but a few.

    In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, is er geen verband tussen ketonurie en de ernst van HG. Bovendien is ketonurie geen graadmeter voor dehydratie. Het meten van ketonen in de urine heeft dan ook geen toegevoegde waarde bij de diagnostiek of het vaststellen van de ernst van HG. BRON Onder ‘Rehydratie‘ vindt u meer informatie over ketonurie en dehydratie. Gebruik eventueel de Rhodes Index of Vomiting, Nausea and Retching om de ernst van de misselijkheid helder te krijgen.

    Etiologie

    Tot nu toe is de etiologie van HG onbekend, er is wel een vermoeden van een multifactoriële oorzaak.

    hCG en afwijkende placentaire groei en ontwikkeling
    Er wordt gedacht dat stijgende levels van hCG misselijkheid en HG via verschillende wegen kunnen veroorzaken, bijvoorbeeld door de stijging van andere hormonen zoals schildklierhormonen en estradiol. Hoewel de meerderheid van de studies over de link tussen hCG en HG een positieve associatie beschrijven, is er door het verschillende gebruik van definities en uitkomstmaten een beperkte mogelijkheid een meta-analyse uit te voeren en blijven de uitkomsten twijfelachtig. BRON
    Hoge levels hCG in het tweede trimester worden mogelijk veroorzaakt door abnormale placentatie. Bolin et al vond in een studie een associatie met placentale afwijkingen en HG.

    Helicobactor pylori-infectie
    Een meta-analyse uit 2015 suggereert dat een Helicobactor pylori-infectie geassocieerd wordt een verhoogd risico op HG:
    ”In conclusion, our meta-analysis suggested that there was a strong association between H. pylori infection and HG, allowing us to conclude that H. pylori should, therefore, be considered as one of the risk factors of HG. Screening for H. pylori should be added to the investigations for HG, especially in the developing countries. Appropriate therapeutic regimens for eradication of H. pylori could be considered to relieve the symptoms of HG in some intractable cases.”

    In de afgelopen jaren zijn er nieuwe inzichten gekomen, hierdoor wordt er nu ook gedacht aan een genetische factor in de oorzaak van HG.

    Erfelijk bepaald
    Meerdere onderzoeken laten zien dat de ernst en de duur van misselijkheid en braken in de zwangerschap in sterke mate erfelijk wordt bepaald. BRON
    Vrouwen met een moeder die HG heeft gehad, hebben zelf een drie keer zo grote kans om de aandoening te ontwikkelen. BRON

    Het GDF15- en IGFBP7-gen
    In Koot, M. H. (2019). Hyperemesis gravidarum: Definition, treatment, prognosis and offspring outcome wordt het volgende geschreven over GDF-15 en IGFBP7:
    ”Recentelijk werd in een genoombrede associatiestudie een verband gevonden tussen genetische varianten van het GDF15- en IGFBP7-gen en HG. BRON In een andere studie werd gevonden dat zwangeren met ernstige klachten van misselijkheid en braken een verhoogde serumconcentratie van GDF15 hadden. BRON GDF15 is een hormoon dat een effect heeft op de eetlust en wordt sterk tot expressie gebracht in trofoblastcellen van de placenta. GDF15 werd eerder geïdentificeerd als een belangrijke factor in het ontstaan van kankercachexie, die gekenmerkt wordt door misselijkheid, gewichtsverlies en spierverval.” BRON

    Toekomstig research is nodig om het verband tussen GDF15 en HG verder te onderzoeken.

    Risicofactoren
    Een literatuurstudie van Ismail en Kenny (2007) laat verschillende risicofactoren bij HG zien: vrouwen met HG zijn onder andere gemiddeld genomen jonger, zijn vaker niet-rokers, hebben vaker een tweelingenzwangerschap en hebben vaker een geschiedenis met psychische stoornissen. Andere risicofactoren voor hyperemesis gravidarum zijn een eerder doorgemaakte hyperemesis gravidarum zwangerschap, molazwangerschap, nullipariteit, lage sociaaleconomische status, niet-Westerse achtergrond, druggebruik, pre-existente hypertensie en diabetes mellitus. BRON

    Psychische oorzaak?
    Het idee dat HG veroorzaakt wordt door psychische problemen is inmiddels achterhaald. HG wordt door allerlei instanties als zwangerschapsaandoening aangemerkt. Soms wordt toch getracht achter een mogelijk ‘trauma’ te komen, wat ten grondslag zou liggen aan de HG. Vrouwen worden hier emotioneel van, waardoor ze vaak juist op dat moment gaan overgeven. Iets wat dan weer als teken wordt gezien dat dit psychische probleem de oorzaak is van de HG. Het is echter zo dat HG verergert als vrouwen heftige emoties (zowel negatieve als positieve) ervaren, ‘beschuldigd’ worden van een onbekend emotioneel trauma zal dus in veel gevallen zorgen voor overgeefsessies, ook als van enig trauma geen sprake is. Meer informatie hierover, is te lezen in het volgende artikel van Dr Margaret O’Hara.

    Richtlijnen

    Behandeling en begeleiding

    Op 9-1-2025 is de landelijke richtlijn voor de behandeling van Hyperemesis Gravidarum gelanceerd. Dit initiatief is geïnitieerd door de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie. De richtlijn is ontwikkeld door een multidisciplinaire commissie met experts uit de gynaecologie, verloskunde, psychiatrie en huisartsgeneeskunde. Stichting ZEHG heeft waardevolle bijdragen geleverd vanuit het perspectief van de patiënt.

    Deze richtlijn, gebaseerd op wetenschappelijk bewijs, biedt de beste zorg voor patiënten met Hyperemesis Gravidarum.

    De volgende onderwerpen worden behandeld:

    • Het gebruik van de PUQE-score naast de anamnese om de ernst van Hyperemesis Gravidarum te classificeren.
    • De waarde van ketonurie bepaling bij zwangeren voor het bepalen van de ernst van Hperemesis Gravidarum.
    • De rol van eerste anti-emetica in de behandeling van zwangeren met Hyperemesis Gravidarum.
    • De rol van aanvullende en gecombineerde medicamenteuze behandelingen bij zwangeren met Hyperemesis Gravidarum.
    • De rol van niet-medicamenteuze behandelingen bij zwangeren met Hyperemesis Gravidarum.
    • De effectiviteit van verschillende rehydratiebehandelingen bij zwangeren met Hyperemesis Gravidarum.
    • De rol van sondevoeding bij zwangeren met Hyperemesis Gravidarum.
    • Het gebruik van tromboseprofylaxe in de behandeling van zwangeren met Hyperemesis Gravidarum.
    • De mogelijke rol van een psychiater of psycholoog voor vrouwen met (een voorgeschiedenis van) Hyperemesis Gravidarum.
    • Preconceptionele counseling voor vrouwen met een voorgeschiedenis van Hyperemesis Gravidarum.
    • De organisatie van de zorg voor patiënten met Hyperemesis Gravidarum.
    Voor wie is deze richtlijn bedoeld?

    Deze richtlijn is bedoeld voor alle zorgverleners die betrokken zijn bij de zorg voor patiënten met Hyperemesis Gravidarum, zowel in de eerste, tweede als derde lijn.

    Voor huisartsen zijn de NHG-Standaard Zwangerschap en kraamperiode en de NHG-Standaard Preconceptiezorg leidend.

    Zorgprofessionals kunnen HIER de richtlijnen vinden

    Landelijke Richtlijn behandeling Hyperemesis Gravidarum

    De landelijke richtlijn van de Federatie Medisch Specialisten

    voor de behandeling van Hyperemesis Gravidarum is

    9 januari 2025 gelanceerd

    Richtlijnen database Federatie Medisch Specialisten – HG

    Geaccrediteerde bijscholing Hyperemesis Gravidarum

    Van ''uitgekotst'' onderwerp naar betere zorg

    Wist u dat Stichting ZEHG in samenwerking met verloskundige Marjolein Houben geaccrediteerde bijscholingen over hyperemesis gravidarum verzorgd? Zowel op trainingslocaties door het hele land als incompany.

    Geaccrediteerde bijscholingen

    HG trainingen

    Speciaal voor diëtisten

    Wist u dat Stichting ZEHG in samenwerking met diëtist Laura Kool trainingen over hyperemesis gravidarum verzorgd speciaal voor diëtisten?

    HG trainingen voor diëtisten

    Risico’s en gevolgen HG

    De impact van hyperemesis gravidarum (HG): verder kijken dan alleen fysiek ongemak

    Voor zorgprofessionals is het belangrijk om te erkennen dat hyperemesis gravidarum (HG) veel verder reikt dan “alleen maar misselijkheid”.

    Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat HG niet alleen fysiek belastend is, maar ook een diepe invloed heeft op het dagelijks functioneren en de mentale gezondheid van vrouwen. De constante uitputting, het sociale isolement en het verlies van regie maken de ervaring voor veel vrouwen traumatisch.

    Daarnaast zijn er signalen dat HG ook gevolgen kan hebben voor het ongeboren kind, zoals een verhoogd risico op groeivertraging of vroeggeboorte.

    Als zorgprofessional speel jij een sleutelrol in het vroeg herkennen en serieus nemen van deze signalen. Jouw begeleiding – met oog voor zowel medische als psychosociale aspecten – kan het verschil maken in hoe een vrouw haar zwangerschap beleeft én doorstaat.

    Wil je bijdragen aan betere zorg voor vrouwen met HG? Op deze pagina vind je evidence-based inzichten, tips vanuit patiëntperspectief en tools die je direct kunt toepassen in jouw praktijk.

    Samen zorgen we dat geen enkele vrouw met HG zich meer onbegrepen of alleen voelt.

    Foetale complicaties

    Mogelijke foetale complicaties bij hyperemesis gravidarum (HG)

    Hoewel de focus vaak ligt op de impact van HG op de moeder, is het belangrijk dat zorgprofessionals ook alert zijn op de mogelijke gevolgen voor het ongeboren kind. Onderzoek, onder andere van de HER Foundation, wijst op een verhoogd risico op diverse foetale complicaties, waaronder:

    🔹 Vroeggeboorte 🔹 Aangeboren hartafwijkingen 🔹 Afwijkingen van de huid en buitenste structuren (integumentum) 🔹 Laag geboortegewicht 🔹 Vertraagde groei (kortere lichaamslengte) 🔹 Niet-ingedaalde testikels (cryptorchidisme) 🔹 Heupdysplasie 🔹 Neurologische ontwikkelingsstoornissen 🔹 Skeletafwijkingen🔹 Perinatale sterfte 🔹 Gedrags- en emotionele stoornissen 🔹 Sensorische verwerkingsproblemen (Sensory Processing Disorder)

    Deze complicaties onderstrepen het belang van tijdige diagnose, adequate behandeling en multidisciplinaire begeleiding bij HG.

    Bron: HER Foundation

    Moeder: Psychische impact

    De psychische nasleep van HG: wees alert op PTSS

    HG laat diepe sporen na – niet alleen fysiek, maar ook mentaal. Voor veel vrouwen is een zwangerschap met HG allesbehalve een gekoesterde periode. Bijna 1 op de 5 vrouwen ontwikkelt na een HG-zwangerschap een posttraumatische stressstoornis (PTSS). De combinatie van aanhoudend lichamelijk lijden, onbegrip uit de omgeving en verlies van controle maakt dat de zwangerschap door velen als traumatisch wordt ervaren.

    Rol van de zorgprofessional: Vroege signalering, nazorg en een open gesprek over mentale gezondheid kunnen het verschil maken – niet alleen tijdens, maar ook na de zwangerschap. De richtlijn adviseert expliciet om psychische klachten te screenen en laagdrempelig door te verwijzen naar GGZ.

    BRON

    Suïcidaliteit bij HG: een alarmsignaal

    Een recente studie onder 5.071 Engelse vrouwen met HG bracht een schokkende bevinding aan het licht: 31,2% gaf aan tijdens hun zwangerschap suïcidale gedachten of gevoelens te hebben ervaren. Dit onderstreept hoe urgent het is dat zorgprofessionals alert zijn op mentale noodsignalen. HG is geen ‘gewone zwangerschapsmisselijkheid’ – het kan vrouwen tot wanhoop drijven.

     

    De impact van hyperemesis gravidarum – méér dan misselijkheid alleen

    Voor veel vrouwen voelt hyperemesis gravidarum (HG) als een ingrijpende, maar tegelijk onbegrepen aandoening. Wat hen overkomt, wordt vaak niet serieus genomen of afgedaan als ‘hoort erbij’ – terwijl de impact op hun fysieke én mentale welzijn groot is.

    Uit onderzoek (o.a. Koken et al., 2008) blijkt dat vrouwen met HG regelmatig kampen met angst en depressie. In die studie werd gesuggereerd dat psychische klachten mogelijk een rol spelen in het verergeren van misselijkheid. Andere onderzoekers, zoals Tan et al. (2010), stellen echter dat deze klachten eerder het gevolg zijn van HG dan de oorzaak.

    Wat opvalt: vrijwel alle onderzoeken tot nu toe zijn correlationeel van aard. Dat betekent dat psychische klachten worden gemeten tijdens de zwangerschap, terwijl de vrouw al HG ervaart. Daardoor blijft de vraag onbeantwoord: veroorzaakt HG psychische klachten, of vergroot een bestaande psychische kwetsbaarheid de kans op HG?

    Wat wél duidelijk is: HG heeft een aanzienlijke psychologische impact. Zo blijkt uit onderzoek van Tan et al. dat vrouwen met HG meer angst- en depressieklachten rapporteren dan vrouwen die zich in de rouwfase na een miskraam bevinden. Werkende vrouwen met HG blijken bovendien extra kwetsbaar, vanwege druk rond verzuimlimieten en verlies van inkomen.

    Om de complexiteit van HG écht te doorgronden, pleiten onderzoekers zoals Ismail en Kenny voor een bredere, syndroomgerichte benadering – één die biologische, psychologische en sociaal-culturele factoren samenbrengt. Alleen dan kunnen we toewerken naar meer inzicht, betere begeleiding en uiteindelijk: effectievere behandelingen.

     

    HG – méér dan misselijkheid alleen

    Onderzoek van Koken et al. (2008) en Tan et al. (2010) toont dat vrouwen met HG vaker kampen met angst en depressie. Deze klachten zijn eerder een gevolg van HG dan een oorzaak.

    Daarnaast blijkt uit kwalitatief onderzoek (Women’s Perspectives on the Management and Consequences of HG, n=107) dat veel vrouwen zich niet serieus genomen voelen:

    • 50% voelde zich niet gehoord door huisarts of verloskundige
    • 19% stapte over naar een andere huisarts
    • Medicatie werd vaak te laat opgestart

    Het vakblad Huisarts & Wetenschap adviseert conform de NHG-Standaard: meclozine als eerste keus, metoclopramide als tweede keus, en verwijzing bij hyperemesis. Sinds juni 2025 is ook Thuisarts.nl aangepast aan de landelijke richtlijn.

    Nieuwe inzichten uit Amsterdam UMC

    Psychosociale statistieken

    • 76.0% reported changes in their plans for future childbearing.
    • 19.4% developed a fear of pregnancy, and some specifically developed a fear of having sex.
    • 34.8% changed their mind regarding or considered limiting the number of children they planned to conceive.
    • 28.7% of women reported that their health-care providers were either uncaring or did not understand.
    • Several used adoption or surrogacy to reach their family goals or increased the spacing of their pregnancies.
    • 15.2% voluntarily terminated at least one pregnancy because of HG.
    • 6.7% reported serious psychological sequelae from their HG experience.
    Bron: https://www.nature.com/articles/7211906

    Moeder: Neurologische complicaties

    Neurologische complicaties bij hyperemesis gravidarum: preventie en behandeling

    Hyperemesis gravidarum (HG) kan leiden tot ernstige complicaties door ondervoeding en elektrolytstoornissen. Neurologische complicaties zijn zeldzaam, maar potentieel levensbedreigend. Tijdige herkenning en adequate behandeling zijn cruciaal om blijvende schade te voorkomen.

    Preventie: vier pijlers

    Preventie van neurologische schade bij HG berust op een multidisciplinaire aanpak, zoals ook benadrukt in de Richtlijn Hyperemesis gravidarum (NVOG, 2025):

    • Effectieve anti-emetica: voorkom progressieve ondervoeding en dehydratie
    • Laboratorium monitoring: controleer elektrolyten, leverwaarden, thiamine en magnesium
    • IV suppletie van nutriënten: altijd thiamine vóór toediening van glucose
    • Zorgvuldige rehydratie: voorkom snelle correctie van hyponatriëmie

    Centrale & extrapontiene myelinolyse (Osmotic Demyelination Syndrome, ODS)

    • Centrale pontiene myelinolyse (CPM): aantasting van de myelineschede in de pons, meestal door te snelle correctie van hyponatriëmie
    • Extrapontiene myelinolyse (EPM): aantasting van cerebellum, basale ganglia en corpus callosum
    • Beide vormen vallen onder ODS en kunnen gelijktijdig optreden

    Symptomen: bewustzijnsstoornissen, spasticiteit/quadriplegie, oogbewegingsstoornissen, locked-in syndroom (ernstigste vorm).

    ⚠️ Wernicke-encefalopathie (WE)

    WE is een acute, potentieel reversibele hersenaandoening door thiaminedeficiëntie. HG-patiënten lopen verhoogd risico door langdurige ondervoeding, braken en glucose-infusen zonder voorafgaande thiaminesuppletie.

    Klinische kenmerken:

    • Verwardheid of apathie
    • Oogbewegingsstoornissen (nystagmus, oftalmoplegie)
    • Ataxie of loopstoornissen

    Let op: de klassieke triade is slechts bij ~15% van de patiënten volledig aanwezig.

    Thiamine: dosering en toediening

    Thiaminedeficiëntie is de belangrijkste oorzaak van WE en moet proactief worden behandeld.

    • TPV is geen garantie: veel regimes bevatten onvoldoende thiamine
    • MVI bevat slechts 6 mg thiamine: onvoldoende bij HG
    • Glucose-infuus nooit toedienen zonder voorafgaande thiamine

    Aanbevolen dosering bij (verdenking op) WE:

    Fase Dosering thiamine Toedieningsweg Duur
    Acute fase 500–1000 mg/dag IV, verdeeld over 2–3 giften 5 dagen tot 3 weken
    Onderhoud 50–250 mg/dag Oraal Minstens 6 weken, langer bij intakeproblemen

    Magnesiumsuppletie is essentieel voor effectieve thiaminewerking.

    Bronnen

    Kind: Vroeggeboorte en laag geboortegewicht

    Hyperemesis gravidarum (HG) is een ernstige vorm van zwangerschapsmisselijkheid en braken. Uit onderzoek blijkt dat HG samenhangt met een verhoogd risico op laag geboortegewicht (<2500 g) en vroeggeboorte (<37 weken). Vooral vrouwen die onvoldoende aankomen in de zwangerschap (<7 kg) of bij wie klachten aanhouden tot in het tweede trimester lopen extra risico.

    Gevolgen voor moeder en kind

    • Hogere kans op prematuriteit en dysmaturiteit
    • Mogelijke negatieve effecten op de lange termijn voor het kind
    • Ernstige lichamelijke en psychische belasting voor de moeder

    Wat zegt de richtlijn?

    De Richtlijn Hyperemesis gravidarum (NVOG, Richtlijnendatabase) adviseert:

    • Vroege herkenning en monitoring met o.a. PUQE-score en gewichtsregistratie
    • Medicamenteuze behandeling met bewezen effectieve anti-emetica
    • Vocht- en voedingsondersteuning, eventueel via sondevoeding bij ernstige ondervoeding
    • Multidisciplinaire aanpak: samenwerking tussen verloskundigen, gynaecologen, diëtisten en psychologen
    • Psychosociale begeleiding vanwege de grote impact op kwaliteit van leven

    Conclusie

    HG is geen onschuldige zwangerschapskwaal. Het vraagt om tijdige, adequate en multidisciplinaire behandeling. Door HG serieus te nemen en volgens de richtlijn te handelen, verkleinen zorgprofessionals het risico op negatieve geboorte-uitkomsten en ondersteunen zij zowel moeder als kind optimaal.

    Bronnen

    Kind: Neurologische ontwikkelingsstoornissen

    Hyperemesis gravidarum en de gevolgen voor het kind: nieuwe inzichten uit onderzoek

    Hyperemesis gravidarum (HG) is meer dan extreme zwangerschapsmisselijkheid. Het kan niet alleen leiden tot ernstige lichamelijke en psychische klachten bij de moeder, maar ook tot langetermijngevolgen voor het kind. Recente internationale en Nederlandse onderzoeken onderstrepen dat HG een aandoening is die vroegtijdige herkenning en multidisciplinaire behandeling vereist.

    Neurologische ontwikkelingsstoornissen bij kinderen

    Onderzoek door Marlena Fejzo (Universiteit van Californië, 2019) laat zien dat baby’s van vrouwen met HG een ruim drie keer grotere kans hebben op neurologische ontwikkelingsstoornissen. Dit betreft onder andere:

    • Aandachtstoornissen
    • Leerproblemen
    • Sensorische stoornissen
    • Vertragingen in taal- en spraakontwikkeling

    Fejzo vond dat vooral baby’s van vrouwen waarbij HG al zeer vroeg in de zwangerschap optrad risico liepen. Opvallend was dat behandeling met medicatie geen invloed had op dit verhoogde risico. Mogelijke verklaringen zijn hormonale afwijkingen, extreme stress en ondervoeding door HG.

     

    Psychische en somatische gevolgen bij kinderen

    Een meta-analyse (Nijsten, 2022) toonde aan dat kinderen van moeders met HG een verhoogde kans hebben op:

    • Angststoornissen (OR 1.74)
    • Slaapstoornissen (OR 2.94)
    • Mogelijk teelbalkanker (OR 1.60, met heterogeniteit in de data)

    Daarnaast werd een verband gevonden tussen HG en neurologische ontwikkelingsstoornissen zoals autismespectrumstoornis (ASS) en ADHD. Voor cardiometabole uitkomsten bij kinderen werden geen consistente verbanden gevonden.

    Nederlandse onderzoeken: Amsterdam UMC

    Richtlijnendatabase Hyperemesis gravidarum (NVOG, 2025)

    De richtlijn adviseert zorgprofessionals om HG niet te onderschatten en benadrukt:

    • Vroege herkenning en behandeling met anti-emetica en voedingsondersteuning.
    • Monitoring van gewichtstoename en voedingsstatus om ondervoeding te voorkomen.
    • Psychologische begeleiding en screening op mentale klachten bij moeder.
    • Multidisciplinaire aanpak met verloskundigen, gynaecologen, diëtisten en psychologen.

    Conclusie

    HG is geen onschuldige zwangerschapskwaal. Het is een ernstige aandoening die zowel moeder als kind kan treffen, met risico’s op neurologische ontwikkelingsstoornissen, angst- en slaapstoornissen en negatieve perinatale uitkomsten. Zorgprofessionals spelen een cruciale rol in vroegtijdige herkenning, adequate behandeling en psychologische ondersteuning.

    Kind: Angst en slaapstoornis

    Hyperemesis gravidarum (HG) is een ernstige zwangerschapsaandoening die niet alleen de moeder treft, maar ook gevolgen kan hebben voor het kind. Recente onderzoeken tonen aan dat HG samenhangt met een verhoogd risico op psychische en neurologische problemen bij het nageslacht.

    Bevindingen uit onderzoek

    • Meta-analyse (Nijsten, 2022): kinderen van moeders met HG hebben een verhoogde kans op:
      • Angststoornissen (OR 1.74)
      • Slaapstoornissen (OR 2.94)
      • Mogelijk teelbalkanker (OR 1.60, met heterogeniteit in de data)
    • Narratieve synthese: HG bij de moeder is geassocieerd met een verhoogd risico op neurologische ontwikkelingsstoornissen bij kinderen, waaronder autismespectrumstoornis (ASS) en ADHD.
    • Geen consistente verbanden werden gevonden tussen HG en cardiometabole uitkomsten bij kinderen.

    Interpretatie

    De resultaten onderstrepen dat HG meer is dan een tijdelijke zwangerschapskwaal. Het kan blijvende gevolgen hebben voor de gezondheid van het kind, vooral op psychisch en neurologisch vlak. Vroege herkenning en adequate behandeling zijn daarom essentieel.

    Richtlijn Hyperemesis gravidarum (NVOG, 2025)

    De landelijke richtlijn adviseert zorgprofessionals om HG multidisciplinair te benaderen:

    • Vroege behandeling met veilige anti-emetica (meclozine als eerste keus, metoclopramide als tweede keus).
    • Monitoring van gewicht en voedingsstatus om ondervoeding en tekorten te voorkomen.
    • Psychologische begeleiding en screening op mentale klachten bij moeder.
    • Laagdrempelige verwijzing naar specialistische zorg bij ernstige of persisterende klachten.

    Conclusie

    HG kan leiden tot aanzienlijke risico’s voor zowel moeder als kind. Naast acute klachten tijdens de zwangerschap zijn er aanwijzingen voor langetermijngevolgen bij kinderen, zoals angststoornissen, slaapstoornissen en neurologische ontwikkelingsstoornissen. Zorgprofessionals spelen een cruciale rol in het vroegtijdig herkennen, behandelen en begeleiden van vrouwen met HG, conform de landelijke richtlijn.

    Kind: Hart- en vaatziekten

    Hyperemesis gravidarum en hart- en vaatziekten bij het kind

    Hyperemesis gravidarum (HG) is een ernstige zwangerschapsaandoening die kan leiden tot langdurige ondervoeding en gewichtsverlies bij de moeder. Dit heeft niet alleen directe gevolgen tijdens de zwangerschap, maar kan ook de gezondheid van het kind op latere leeftijd beïnvloeden.

    Lessen uit het Hongerwinteronderzoek

    Het Hongerwinteronderzoek (Amsterdam UMC) liet zien dat kinderen die tijdens de zwangerschap blootgesteld waren aan ondervoeding van de moeder, op volwassen leeftijd een verhoogd risico hebben op:

    • Hart- en vaatziekten
    • Longziekten
    • Diabetes mellitus type 2

    Deze historische bevindingen zijn relevant voor HG, omdat vrouwen met ernstige HG vaak kampen met vergelijkbare ondervoeding en metabole stress. Het mechanisme van foetale programmering – waarbij omstandigheden in de baarmoeder blijvende effecten hebben – speelt hierbij een centrale rol.

    Recente onderzoeksbevindingen

    • Kelly Nijsten (Amsterdam UMC, 2022): toonde aan dat HG samenhangt met negatieve langetermijneffecten bij kinderen, waaronder psychische en neurologische problemen. Hoewel haar meta-analyse vooral mentale gezondheid belichtte, sluit dit aan bij de bredere hypothese dat HG ook cardiometabole risico’s kan vergroten.
    • Loïs van der Minnen (Amsterdam UMC, 2025): benadrukt dat HG door ondervoeding vergelijkbare mechanismen kan activeren als gezien in het Hongerwinteronderzoek, waardoor kinderen mogelijk een verhoogd risico lopen op hart- en vaatziekten.
    • Larissa Jansen (Amsterdam UMC, 2025): legt de nadruk op voedingsstatus en suppletie tijdens HG, omdat adequate voeding essentieel is om latere cardiometabole risico’s bij het kind te beperken.
    • Rebecca Painter (Amsterdam UMC): verbindt haar werk rond de Hongerwinter direct aan HG en toont dat ernstige ondervoeding tijdens de zwangerschap blijvende gevolgen kan hebben voor hart- en vaatziekten bij het nageslacht.

    Richtlijn Hyperemesis gravidarum (NVOG, 2025)

    De landelijke richtlijn adviseert zorgprofessionals om HG multidisciplinair te benaderen en expliciet rekening te houden met de langetermijngevolgen van ondervoeding:

    • Monitoring van gewichtstoename en voedingsstatus bij de moeder.
    • Vroege interventie met anti-emetica en voedingsondersteuning.
    • Suppletie van vitamines en mineralen (waaronder thiamine).
    • Bewustwording dat HG mogelijk bijdraagt aan een verhoogd risico op hart- en vaatziekten bij kinderen.

    Conclusie

    HG is geen onschuldige zwangerschapskwaal. Net als bij het Hongerwinteronderzoek zien we dat ondervoeding tijdens de zwangerschap blijvende gevolgen kan hebben voor het kind, waaronder een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Zorgprofessionals spelen een sleutelrol in het vroegtijdig herkennen en behandelen van HG, om zowel acute complicaties als langetermijnrisico’s bij het nageslacht te beperken.

    Kind: Lange termijn gevolgen

    Hyperemesis gravidarum: Langetermijngevolgen voor het kind

    Hyperemesis gravidarum (HG) is een ernstige zwangerschapsaandoening die verder gaat dan ‘gewone misselijkheid’. Naast acute klachten zoals uitdroging en ondervoeding, wijzen recente onderzoeken op blijvende gevolgen voor kinderen van moeders met HG.

    Onderzoeksbevindingen

    • Kelly Nijsten (Amsterdam UMC, 2022): Systematische review toont dat HG geassocieerd is met kleine toenames in nadelige gezondheidsuitkomsten bij kinderen, waaronder:
      • neurologische ontwikkelingsstoornissen (ASS, ADHD)
      • psychische stoornissen (angst, depressie)
      • mogelijk teelbalkanker (beperkt bewijs)
    • Loïs van der Minnen (IJGO, 2025): HG kan door ondervoeding en metabole stress vergelijkbare mechanismen activeren als gezien in het Hongerwinteronderzoek, wat gevolgen kan hebben voor de gezondheid van kinderen. Pleit voor vroegtijdige interventie en betere diagnostische criteria.
    • Larissa Jansen (Amsterdam UMC, 2025): Richt zich op voedingsstatus en suppletie tijdens HG. Toont dat langdurige ondervoeding samenhangt met verhoogd risico op laag geboortegewicht, vroeggeboorte en neurologische ontwikkelingsstoornissen.
    • Rebecca Painter (Amsterdam UMC): Verbindt haar werk rond het Hongerwinteronderzoek direct aan HG en benadrukt dat ernstige ondervoeding tijdens de zwangerschap blijvende gevolgen kan hebben voor kinderen, waaronder neurologische en psychische stoornissen.

    • Richtlijn Hyperemesis gravidarum (NVOG, 2025)

      De landelijke richtlijn adviseert zorgprofessionals om HG multidisciplinair te benaderen en expliciet rekening te houden met de langetermijngevolgen voor het kind:

      • Vroege behandeling met veilige anti-emetica (meclozine, metoclopramide).
      • Monitoring van gewichtstoename en voedingsstatus bij de moeder.
      • Voedingsondersteuning en suppletie van vitamines/mineralen (waaronder thiamine).
      • Psychologische begeleiding van de moeder om stress te beperken.
      • Bewustwording dat HG mogelijk bijdraagt aan verhoogde risico’s op neurologische en psychische stoornissen bij kinderen.

        Conclusie

        HG is geen onschuldige zwangerschapskwaal. Onderzoek van Nijsten, Van der Minnen, Jansen en Painter laat zien dat HG blijvende gevolgen kan hebben voor kinderen, variërend van neurologische ontwikkelingsstoornissen tot psychische problemen. De landelijke richtlijn HG benadrukt daarom het belang van vroege herkenning, adequate behandeling en multidisciplinaire begeleiding om deze risico’s te beperken.

    Handvatten voor betere HG-zorg – Praktische tips voor zorgprofessionals

    Wil je jouw zorg voor vrouwen met hyperemesis gravidarum (HG) naar een hoger niveau tillen? Op deze pagina vind je een overzicht van praktische hulpmiddelen die je direct kunt inzetten in je werk: van presentaties en informatieve downloads tot tips uit de praktijk die écht het verschil maken.

    Deze materialen zijn ontwikkeld in samenwerking met vrouwen die zelf HG hebben doorgemaakt – hun ervaringen vormen een waardevolle bron van inzicht voor elke professional die met deze doelgroep werkt.

    Of je nu op zoek bent naar manieren om betere uitleg te geven aan patiënten, je team wilt bijscholen of lokale protocollen wilt aanscherpen: je vindt hier alles wat je nodig hebt om nog beter aan te sluiten op de behoeften van vrouwen met HG.

    💡 Let op: Sinds 9 januari 2025 is er een landelijke richtlijn voor de behandeling van hyperemesis gravidarumbeschikbaar. Wij raden zorgverleners aan om hun lokale (verpleegkundige) protocollen en werkwijzen hiermee in lijn te brengen, zodat vrouwen overal in Nederland kunnen rekenen op passende, actuele en wetenschappelijk onderbouwde zorg.

    Besloten Praatgroep

    Verwijs door naar steun en herkenning – lotgenotencontact als aanvulling op uw zorg

    Wilt u vrouwen met (ernstige) zwangerschapsmisselijkheid of hyperemesis gravidarum (HG) extra ondersteunen? Verwijs hen dan gerust door naar onze website of wijs hen op onze besloten praatgroep op Facebook.

    In deze veilige online omgeving vinden vrouwen erkenning, herkenning én praktische tips van anderen die hetzelfde meemaken. Uit ervaring blijkt dat lotgenotencontact een belangrijke aanvulling kan zijn op de medische zorg:

    🔹 Het geeft een gevoel van niet alleen zijn

    🔹 Het verlaagt stressniveaus

    🔹 Het kan bijdragen aan het verminderen of zelfs voorkomen van psychische klachten die ontstaan door HG

    Als zorgprofessional kunt u met een simpele verwijzing al veel betekenen. Samen dragen we bij aan een mensgerichte, integrale benadering van HG.

    Geaccrediteerde bijscholing

    Professionele verdieping in HG – geaccrediteerde bijscholing voor zorgverleners

    Wilt u uw kennis over hyperemesis gravidarum (HG) verdiepen en uw begeleiding naar een hoger niveau tillen? Dan is deze scholing precies wat u zoekt. In samenwerking met Stichting ZEHG organiseert verloskundige Marjolein Houben (Just Grow) een geaccrediteerde bijscholing die speciaal is ontwikkeld voor zorgprofessionals.

    Tijdens de training krijgt u heldere, praktijkgerichte informatie over: 🔹 De definitie, oorzaken en diagnose van HG 🔹 De medische en psychosociale gevolgen voor moeder en kind 🔹 Behandelopties en communicatie met patiënten 🔹 Handvatten voor het opstellen van een persoonlijk zorgplan 🔹 Ondersteuning bij een eventuele volgende zwangerschap

    De scholing combineert wetenschappelijke inzichten met ervaringsverhalen van vrouwen zelf – waardoor u niet alleen leert wat HG ís, maar ook wat het écht betekent.

    📌 Op deze pagina vindt u alle praktische informatie, data en inschrijfmogelijkheden.

    International Colloquium on Hyperemesis Gravidarum

    International Colloquium on Hyperemesis Gravidarum – Blijf als professional in HG wereldwijd verbonden

    Bent u zorgverlener met interesse in de nieuwste inzichten rond hyperemesis gravidarum (HG)? Dan is het International Colloquium on Hyperemesis Gravidarum (ICHG) een niet te missen evenement.

    Dit tweejaarlijkse congres, georganiseerd door The International Collaboration for Hyperemesis Gravidarum Research– een samenwerking van patiëntenorganisaties en klinische experts wereldwijd – brengt de koplopers in HG-onderzoek en zorg bij elkaar.

    In 2019 had Stichting ZEHG de eer om het 3e ICHG in Amsterdam te hosten. Tijdens dit congres deelden toonaangevende onderzoekers, artsen en behandelaars uit binnen- en buitenland hun kennis, visie en ervaringen. De focus lag op de nieuwste wetenschappelijke doorbraken, patiëntgerichte zorg en innovatieve behandelstrategieën voor deze uitdagende aandoening.

    Op de officiële vindt u een overzicht van presentaties en materialen van voorgaande edities.

    Wilt u als professional scherp blijven op actuele ontwikkelingen binnen HG-zorg en internationaal kennis uitwisselen? Noteer de volgende editie dan alvast in uw agenda: ICHG 2026

    Samen bouwen we aan betere zorg. Wereldwijd.

    Op de ICHG website vindt u alle presentaties terug.

    Praktische presentaties

    Internationale inzichten voor betere HG-zorg – laat je inspireren door ICHG 2019

    Tijdens het International Colloquium on Hyperemesis Gravidarum (ICHG) in Amsterdam brachten toonaangevende zorgprofessionals uit de hele wereld hun kennis en praktijkervaring samen om de zorg voor vrouwen met hyperemesis gravidarum (HG) te verbeteren.

    Een reeks inspirerende workshops gaf praktische handvatten en nieuwe perspectieven op het begeleiden van vrouwen met HG. Bekijk hier enkele hoogtepunten:

    🔹 What Do Our Service Users Want? – Rebecca Painter 🔹 Dietary Information and Support – Marian McBride 🔹 Mental Health Information and Support – Michelle Nicholson

    Wil je je verder verdiepen? Alle overige (wetenschappelijke) presentaties van het congres zijn beschikbaar via .

    In 2024 stond het thema centraal: Helping Providers Better Understand Hyperemesis Gravidarum – een krachtig signaal voor wereldwijde samenwerking in kennis, empathie en behandelkwaliteit.

    Tips voor zorgprofessionals van vrouwen met HG

    Zorg met aandacht: praktische inzichten voor het begeleiden van vrouwen met (ernstige) zwangerschapsmisselijkheid en HG

    Als een vrouw met (ernstige) zwangerschapsmisselijkheid of hyperemesis gravidarum (HG) op uw spreekuur verschijnt, neem haar klachten dan altijd serieus. De stap om hulp te zoeken is groot – vrouwen twijfelen vaak lang of hun klachten ‘ernstig genoeg’ zijn, mede doordat ze van hun omgeving horen dat misselijkheid “erbij hoort”. Daardoor doen ze hun klachten soms milder voor dan ze werkelijk zijn.

    Overweeg het gebruik van de Rhodes Index of Vomiting, Nausea and Retching om de ernst van misselijkheid objectief vast te stellen. Deze gevalideerde meetmethode helpt u de klachten van de patiënt beter te begrijpen en onderbouwen.

    In de landelijke richtlijn voor de behandeling van hyperemesis gravidarum, gelanceerd op 9 januari 2025, wordt het gebruik van deze meetinstrumenten actief aangemoedigd om de ernst van de klachten te beoordelen en de juiste behandelaanpak te kiezen.

     

     Uitdroging en infuusbeleid

    Bij HG is ziekenhuisopname met vochttoediening via een infuus regelmatig nodig. Houd er rekening mee dat juist bij ernstige dehydratie aderen moeilijk aan te prikken zijn. Neem hier de tijd voor en ben alert op mogelijke complicaties.

    Sondevoeding: niet vanzelfsprekend

    Hoewel sondevoeding soms onderdeel is van de behandeling (zie ook de MOTHER Trial), is het in de praktijk vaak zeer belastend. Veel vrouwen met HG hebben een hypergevoelige kokhalsreflex en spugen de sonde regelmatig uit – zelfs een duodenumsonde. Weeg dit zorgvuldig af, in overleg met de patiënt.

    Psychosociale belasting

    HG is geen psychische aandoening, maar kan wél ernstige emotionele en psychische klachten veroorzaken. Veel vrouwen ervaren hun zwangerschap als traumatisch door het verlies van autonomie, de afhankelijkheid van anderen en het wegvallen van hun normale functioneren. Sta hier bewust bij stil in uw begeleiding.

    Voorkom vertraging in behandeling

    Vroege interventie is cruciaal. HG kent een snel verslechterend beloop. Wacht dus niet af; tijdige behandeling voorkomt escalatie.

    Eerlijke communicatie & collegiale samenwerking

    Wees open en realistisch over de behandelmogelijkheden bij hyperemesis gravidarum (HG). Bij twijfel over de juiste aanpak of bij complexe casuïstiek adviseren wij zorgprofessionals om de landelijke richtlijn voor HG, opgesteld door de Federatie Medisch Specialisten (gepubliceerd op 9 januari 2025), te raadplegen. Deze richtlijn biedt actuele, evidence-based aanbevelingen voor diagnostiek en behandeling.

    Daarnaast kunt u ook contact opnemen met prof. dr. Rebecca Painter, hoogleraar Verloskunde en internationaal gerenommeerd onderzoeker op het gebied van ondervoeding en HG. Zij kan intercollegiaal meedenken over behandeltrajecten en wetenschappelijke onderbouwing.

     

    Behandeling buiten het ziekenhuis

    Zie HG niet als een aandoening die enkel ziekenhuiszorg vereist. Juist in de thuissituatie is nazorg essentieel. Vrouwen waarderen het wanneer hun verloskundige betrokken blijft, ook tijdens ziekenhuisopnames of in de eerste, zwaarste fase van de zwangerschap.

    Versterk de band met de baby

    Overweeg extra echo’s of laat vaker het hartje horen. Dit bevordert de binding tussen moeder en kind, en kan de last van HG mentaal verlichten.

    Begeleid met compassie

    HG heeft diepgaande impact – niet alleen op het fysieke functioneren, maar ook op het zelfbeeld, de relatie, het ouderschap en de zwangerschapsbeleving. Uw houding als zorgverlener heeft directe invloed op het gevoel van erkenning en veiligheid bij deze vrouwen en hun partners.

    Geen standaardmisselijkheid

    HG volgt andere patronen dan misselijkheid bij griep of voedselvergiftiging. Soms is junkfood het enige dat enigszins binnenblijft. Oordeel niet – deze keuze zegt niets over de ernst van de klachten, maar alles over overlevingsinstinct.

    Omgevingsprikkels

    Veel vrouwen met HG zijn extreem gevoelig voor geurprikkels. Houd hier rekening mee bij kamerkeuze in het ziekenhuis en vermijd sterke geuren zoals parfum tijdens contactmomenten.

    Tip voor zorgprofessionals voor partner van een HG vrouw

    Oók de partner verdient aandacht – HG raakt het hele gezin

    Wanneer een vrouw kampt met hyperemesis gravidarum (HG), ondervindt haar partner vaak net zo goed de gevolgen. De impact op het gezinsleven is groot: naast het fysieke lijden van de vrouw, komt er bij de partner een gevoel van onmacht, een verhoogde zorglast en voortdurende onzekerheid kijken.

    Het wordt extra belastend wanneer signalen door zorgverleners worden genegeerd of gebagatelliseerd. Dit ondermijnt het vertrouwen van partners in de zorg en bemoeilijkt hun vermogen om de vrouw goed te ondersteunen. Veel partners voelen zich verantwoordelijk voor álle aspecten van het dagelijks leven én voor het organiseren van passende medische zorg – en dat weegt zwaar.

    Daarom is het essentieel dat zorgprofessionals ook oog hebben voor de ervaringen en behoeften van de partner. Een stukje erkenning kan al veel betekenen. Door beide ouders serieus te nemen en actief te betrekken bij het zorgtraject, draagt u niet alleen bij aan betere ondersteuning voor de vrouw, maar versterkt u ook het fundament van het hele gezin op weg naar het ouderschap.

    📖 In Zweden is onderzoek gedaan naar de ervaringen van partners van vrouwen met HG.  Lees het artikel hier

    Specialistische begeleiding bij of na HG

     

     

     

     

     

    Gespecialiseerde begeleiding: versterk je netwerk met ervaren HG-experts

    In deze sectie vind je een overzicht van gespecialiseerde zorgverleners waarmee Stichting ZEHG nauw samenwerkt. Deze experts hebben ervaring met het begeleiden van vrouwen met (ernstige) zwangerschapsmisselijkheid en hyperemesis gravidarum (HG) en vormen een waardevolle aanvulling op jouw eigen behandelnetwerk.

    Van diëtisten tot klinisch psychologen, van lactatiekundigen tot verpleegkundig specialisten – allemaal delen zij dezelfde missie: zorg bieden die recht doet aan de complexiteit van HG.

    Laat je inspireren, maak gebruik van hun expertise en ontdek hoe samenwerking met deze specialisten jouw zorgpraktijk kan versterken.

    Specialistische begeleiders

    HG Spreekuur OLVG Amsterdam

    Aafje Sluis werkt als klinisch verloskundige en Physician Assistant in OLVG (West). In deze functie begeleid zij bevallingen, heeft zij een wekelijks spreekuur voor zwangeren en werkt zij op de polikliniek waar spoedconsulten voor zwangeren worden gedaan.

    Het HG spreekuur is een wekelijks telefonisch spreekuur waarin zij uiteraard aandacht heeft voor medische kant, geeft zij uitleg over de aandoening, geeft zij adviezen over eten en drinken en heeft aandacht voor de mentale kant.

    Lees hier het artikel 

    Aanmelden informatiepakket voor zorgprofessionals

    Vraag kosteloos het ZEHG-informatiepakket aan – versterk uw zorg voor vrouwen met HG

    Wilt u beter voorbereid zijn in de begeleiding van vrouwen met (ernstige) zwangerschapsmisselijkheid of hyperemesis gravidarum (HG)? Vraag dan gratis en vrijblijvend een informatie­pakket van Stichting ZEHG aan via onderstaand formulier.

    Het pakket bevat waardevolle materialen die u direct in uw praktijk kunt inzetten – ontwikkeld in samenwerking met vrouwen die HG van dichtbij hebben meegemaakt.

    De informatiepakketten worden op donatiebasis aangeboden. Bij grote belangstelling kan er een wachtlijst ontstaan. Zodra uw pakket verzonden is, ontvangt u hiervan een bevestiging per e-mail.

    Een kleine aanvraag, met groot effect voor uw patiëntenzorg.

      Dit informatiepakket bevat: 
      – 1x ZEHG Magazine (2021)
      – 30x ZEHG Infographic
      – 1x ZEHG Standaard Voorbereidingsplan
      – 1x ZEHG notitieblokje
      – 1x ZEHG luxe pen

      Back To Top