Ketonurie bij Hyperemesis Gravidarum: wat betekent het – en wat niet?

Wanneer je zwanger bent en te maken hebt met ernstige misselijkheid en/of braken (HG), hoor je soms de term ketonurie. Dat betekent: ketonen in de urine. Klinkt technisch, maar het komt hierop neer:

Ketonen ontstaan wanneer je lichaam vet verbrandt omdat er te weinig koolhydraten beschikbaar zijn.
Belangrijk: ketonurie is géén maat voor uitdroging en zegt niet hoe ernstig jouw HG is. Daarom adviseert de landelijke richtlijn om ketonen in de urine níét te gebruiken voor het kiezen van een behandeling. [richtlijne…atabase.nl]

Worden ketonen nog gemeten bij HG?

De landelijke richtlijn Hyperemesis Gravidarum (FMS/NVOG, 2025) is duidelijk:
“Bepaal ketonurie niet bij vrouwen met HG voor het nemen van behandelbeslissingen.”
Met andere woorden: je behandeling moet niet afhangen van een ketonentest. In plaats daarvan kijkt je zorgverlener vooral naar jouw klachten, je intake van eten en drinken, je plasvolume en je dagelijks functioneren. [richtlijne…atabase.nl], [assets.knov.nl]

Waarom niet? – Wat zegt het onderzoek?

Uit de samenvatting van onderzoeken in de richtlijn blijkt:

Geen verband tussen de mate van ketonen in urine en de ernst van HG‑klachten.
Een oudere meta‑analyse vond evenmin een duidelijke relatie tussen ketonurie en ernst of opnameduur.
Eén studie zag een associatie tussen meer ketonen en langere opnameduur, maar mogelijk omdat zorgverleners vroeger beslissingen lieten afhangen van ketonen – niet omdat ketonen zélf iets zeggen over ernst.
Kortom: ketonurie helpt niet om te bepalen hoe ernstig HG is of welke behandeling nodig is. [richtlijne…atabase.nl]

Wat helpt wél bij het beoordelen van HG?

Je zorgverlener richt zich op zaken die écht iets zeggen over jouw situatie. Denk aan:

Kun je genoeg drinken en eten?
Hoeveel plas je? (bijv. ≤ 500 ml per 24 uur of ≤ 2x per dag is zorgelijk)
Kun je je dagelijkse activiteiten nog uitvoeren?
Heb je psychische klachten (zoals somberheid, angst of PTSS‑klachten)?

Deze punten geven samen een veel beter beeld en helpen bij het maken van goede behandelkeuzes. Daarnaast kan een korte vragenlijst (de PUQE‑score) soms worden gebruikt om het beloop te volgen, maar niet om alleen daarop een behandeling te baseren. [assets.knov.nl], [richtlijne…atabase.nl]

Wat betekent dit voor jou?

Verwacht niet dat ketonentesten bepalen of je wel of geen infuus krijgt of welke medicatie je nodig hebt.
Jouw klachten en functioneren staan centraal.
Bespreek met je zorgverlener wat je nog lukt, wat niet en waar je direct hulp bij nodig hebt. Dat is de basis voor samen beslissen en passende zorg. [richtlijne…atabase.nl]

Kort samengevat

Ketonurie = ketonen in de urine door vetverbranding.
Geen maat voor uitdroging of ernst van HG.
Niet gebruiken om behandelbeslissingen te nemen (zo luidt de landelijke richtlijn).
Focus op klachten, intake, plassen, dagelijks functioneren en psychisch welzijn voor het bepalen van het beleid. [richtlijne…atabase.nl], [assets.knov.nl]

Bronnen

Ketonurie (module in de landelijke HG‑richtlijn, FMS/NVOG, 09‑01‑2025). richtlijnendatabase.nl
Praktijkkaart Hyperemesis Gravidarum (KNOV, 2025) – samenvatting voor eerstelijnszorg, inclusief “Bepaal ketonurie niet” en anamnese‑punten. assets.knov.nl
Startpagina richtlijn HG (overzicht van modules zoals PUQE en ketonurie). richtlijnendatabase.nl
Organisatie van zorg (praktische tips, gedeelde besluitvorming, verwijzingen). richtlijnendatabase.nl